Erfgoed & verduurzaming

Dudok aan het Diep laat zien hoe verduurzaming in het detail past

Het voormalige benzinestation in Groningen won de Erfgoed Duurzaamheidsprijs 2026 in de categorie Projecten. De herbestemming door IRIS architecten maakt concreet hoe glas, isolatie en installaties kunnen worden ingepast met behoud van de slanke architectuur.

Een prijs na de uitvoering

Herbestemming: IRIS architecten · Landschap: Marseille Buiten.

Beeld: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, videostill ‘Erfgoed Duurzaamheidsprijs 2026 – Dudok aan het Diep’ (18 augustus 2026), CC0.

Bij een klein gebouw kan een extra laag veel veranderen. Een dikker kozijn, een opgedikte plint of een hogere dakrand raakt direct aan de verhoudingen. Dat maakt Dudok aan het Diep interessant als verduurzamingsopgave. Het betonnen benzinestation van Willem Dudok aan de Groningse Turfsingel kreeg een nieuwe functie als koffiegelegenheid en kiosk, terwijl de herkenbare transparantie behouden bleef.

Op 17 september werd het project in Haarlem onderscheiden met de Erfgoed Duurzaamheidsprijs 2026. De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed publiceerde de uitslag op 21 september. Een jury selecteerde de genomineerden; daarna bepaalde het publiek de winnaars. De jury waardeerde de combinatie van verduurzaming en behoud van het karakter. De prijs is dus een erkenning van een uitgevoerd project.

De opgave begon eerder. IRIS architecten en Marseille Buiten wonnen in 2019 de gemeentelijke ontwerpprijsvraag. De opening volgde in mei 2025. Marseille Buiten ontwierp het landschap en de houten vlonder rond het gebouw. Die volgorde is relevant: de bekroning volgt op jaren van uitwerking, uitvoering en een nieuwe bestemming.

De plint bleef bewust ongeïsoleerd

In de RCE-projectvideo beschrijft architect Wouter van Riet Paap de afwegingen. Het nieuwe isolatieglas moest in de bestaande stalen kozijnen passen en voldoende transparant blijven. Onder de vloer kon isolatie worden toegevoegd. Bij de plint bleef die ingreep achterwege: isolatie buitenom zou het volume verdikken, terwijl binnen monumentale tegels behouden moesten blijven.

Dat detail maakt de ontwerpvraag tastbaar. Voor elk bouwdeel moet duidelijk zijn welke kwaliteit een ingreep raakt. Een generiek isolatiepakket zegt weinig over de ruimte die een monument daarvoor biedt. Leg daarom bestaande profielen, aansluitingen en afwerkingen vast voordat de nieuwe opbouw wordt gekozen. Een doorsnede kan zo tegelijk een technische uitwerking en een onderbouwing van behoud worden.

Installaties krijgen een plaats in het gebouw

Ook de installaties zijn op die manier ingepast. De lucht-luchtwarmtepomp bevindt zich achter hergebruikte roosters van het oude netstation. Stalen gevelplaten maakten plaats voor PV-panelen met historische foto’s. Op het dak is PV-folie toegepast om de dikte beperkt te houden, aldus de architect in de RCE-video.

De beschreven maatregelen geven inzicht in de gemaakte keuzes. Zonder meetgegevens over energiegebruik of binnenklimaat is daarmee nog geen uitspraak over het rendement of comfort in de dagelijkse praktijk mogelijk. Voor andere projecten ligt de bruikbare les in het vroeg afstemmen van installatieontwerp, bouwkundige details en zichtlijnen.

Gebouw en openbare ruimte horen bij elkaar

De gemeentelijke toelichting bij de prijsvraag uit 2019 benoemde de relatie met het water en de vlonder als belangrijke kwaliteiten van het gekozen ontwerp. Daarmee omvatte de herbestemming vanaf het begin ook de plek rond het monument.

Voor een volgende erfgoedopgave levert dat twee concrete onderzoeksvragen op. Welke karakteristieke onderdelen bepalen de speelruimte voor verduurzaming? En welke nieuwe gebruiksmogelijkheden ontstaan wanneer gebouw en buitenruimte samen worden ontworpen? In Groningen zijn die vragen terug te lezen in het glas, de behouden plint en de inrichting aan het water.

Een prijs na de uitvoering

De plint bleef bewust ongeïsoleerd

Gebouw en openbare ruimte horen bij elkaar

Bronnen